Schijnzelfstandigheid bij zzp'ers: wat gebeurt en verandert er in de komende tijd?

Schijnzelfstandigheid is al jarenlang een bekend thema. Zowel zzp'ers als opdrachtgevers weten dat werken met zelfstandigen bepaalde risico's met zich mee kan brengen. Tegelijk leeft bij velen het idee dat de grootste discussie inmiddels achter ons ligt.

Toch is dat beeld niet volledig. Sinds dit jaar - maar ook zeker in 2026 - verandert het juridische kader rondom arbeidsrelaties duidelijk. Nieuwe wetgeving, hernieuwde handhaving en mogelijke financiële gevolgen maken dat u uw huidige werkwijze opnieuw moet bekijken. Wat lang een grijs gebied was, krijgt steeds scherpere lijnen.

2025: de aanloop naar een nieuw kader

Zoals u wellicht weet is het gedoogbeleid sinds 1 januari 2025 beëindigd. De Belastingdienst handhaaft weer volledig op schijnzelfstandigheid. Dit leidt tot meer controles, zowel bedrijfsbezoeken als via dossieronderzoek. Factoren zoals langdurige opdrachten, beperkte zelfstandige ruimte of lage tarieven worden daarbij sneller opgepakt, met naheffingen als mogelijk gevolg. Daarmee vormt 2025 de opmaat naar een vernieuwd wettelijke kader.

2026: een nieuwe fase in de beoordeling van arbeidsrelaties

1. De Wet VBAR - een aangescherpt beoordelingskader:

Vanaf 1 juli 2026 zal waarschijnlijk de Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties (VBAR) gaan gelden. Deze wet introduceert een duidelijk toetsingskader, gebaseerd op drie kern vragen; Is het werk onderdeel van de reguliere bedrijfsvoering van de opdrachtgever? Is er feitelijk sprake van aansturing of controle? Zijn er ondernemersrisico's en bestaat er reële zelfstandige ruimte? Wanneer één van deze elementen voldoende richting loondienst wijst, kan de Belastingdienst eerder tot een dienstverband concluderen. Daarmee wordt de ruimte voor interpretatie kleiner.

2. Rechtsvermoeden van loondienst bij lagere tarieven:

Daarnaast geldt in de genoemde nieuwe wet een rechtsvermoeden van loondienst voor zzp'ers met een tarief van circa €36,00 per uur of lager. In dergelijke gevallen wordt aangenomen dat er sprake is van een dienstverband, tenzij opdrachtgever aantoont dat de zzp'er zelfstandig opereert. De bewijslast komt daarmee zwaarder bij de opdrachtgever te liggen.

Boetes vanaf 2026

Naast heffingen kunnen vanaf 2026 ook boetes worden opgelegd wanneer er sprake is van opzet of grove nalatigheid. Dit maakt een zorgvuldige beoordeling van zzp-constructies noodzakelijker.

Wat kunt u nu al doen?

1. Toets uw werkwijze aan het VBAR-kader. Beoordeel of de werkzaamheden, aansturing en mate van zelfstandigheid passen binnen een zzp-relatie.

2. Evalueer tariefafspraken. Bij tarieven rond of onder €36,00 per uur geldt straks het rechtsvermoeden van loondienst.

3. Bevorder duidelijk ondernemersgedrag. Denk aan meerdere opdrachtgevers, eigen investeringen, eigen materialen en commerciële zelfstandigheid.

4. Actualiseer uw contracten. Zorg dat de overeenkomsten actueel zijn en in overeenstemming met de feitelijke uitvoering. Alleen contractuele bepalingen zijn niet voldoende.

5. Laat uw situatie tijdig beoordelen. Een onafhankelijke toetsing kan onduidelijkheden wegnemen en risico's beperken.

Tot slot

Wilt u weten of uw arbeidsrelaties voldoen aan de nieuwe regels? Of heeft u andere vragen met betrekking tot arbeidsrecht? Kok Advocatuur ondersteunt u graag met een praktisch advies.

mr. W. Kok, advocaat